Rok 2013 w medycynie

Sklonowanie ludzkich komórek macierzystych, odtworzenie u myszy komórek słuchowych w uchu wewnętrznym, a w Polsce dwie operacje całkowitego przeszczepu twarzy – niektóre z najważniejszych wydarzeń z dziedziny medycyny w 2013 roku.

W marcu po raz pierwszy udało się wyleczyć dziecko zakażone wirusem HIV. Fot. myfuture.com (CC BY-ND 2.0).

Poza tym odnotowano pierwszy przypadek przenoszenia się wirusa tzw. ptasiej grypy H7N9 między ludźmi, naukowcy odkryli też nową warstwę rogówki i opisali nieznane wcześniej więzadło w ludzkim stawie kolanowym. Po raz pierwszy badaczom udało się wyhodować w laboratorium trójwymiarowy fragment ludzkiej wątroby.

W Polsce głośno było o dwóch operacjach przeszczepu twarzy przeprowadzonych przez zespół lekarzy pod kierownictwem prof. Adama Maciejewskiego w Centrum Onkologii - Instytucie im. Marii Skłodowskiej-Curie w Gliwicach. Ponadto, stworzona przez polskich naukowców z Uniwersytetu Medycznego w Łodzi i Uniwersytetu Jagiellońskiego eksperymentalna terapia w plasterkach dla chorych na stwardnienie rozsiane (SM) została określona w prestiżowym piśmie “JAMA Neurology”, jako “inteligentna broń”. Z kolei polski program leczenia ostrych białaczek szpikowych został uznany za nowy standard ich leczenia przez National Comprehensive Cancer Network – amerykańską organizację skupiającą najwybitniejszych ekspertów onkologicznych.

STYCZEŃ

• Pierwsza w Polsce operacja pobrania nerki do przeszczepu od żywego dawcy, przy zastosowaniu robota chirurgicznego da Vinci, we wrocławskim Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym.

• Naukowcy z USA po raz pierwszy wykazali, że możliwe jest odtworzenie – na razie u myszy - komórek słuchowych w uchu wewnętrznym. Całkowicie głuche myszy po leczeniu były w stanie odbierać wiele dźwięków.

• Naukowcom z University of Manchester udało się stworzyć sztuczny rybosom - nanomaszynę, która syntetyzuje krótkie peptydy - choć na razie dużo wolniej niż prawdziwy rybosom.

LUTY

• Pojawił się nowy koronawirus podobny do SARS, zdolny do rozprzestrzeniania między ludźmi.

• Użycie drukarki 3D i specjalnych form wtryskowych pozwoliło amerykańskim badaczom na stworzenie sztucznego ucha, które wygląda i funkcjonuje jak prawdziwy narząd.

MARZEC

• Po raz pierwszy udało się wyleczyć dziecko zakażone wirusem HIV. To drugi taki przypadek na świecie. Wcześniej wyleczono dorosłego mężczyznę. W USA dziewczynkę wyleczono powszechnie stosowanymi u noworodków lekami antyretrowirusowymi.

• Pochodząca z Kataru 26-letnia Fatema Al-Ansari, której przeszczepiono w 2007 roku 5 narządów - wątrobę, trzustkę, żołądek oraz jelito cienkie i grube urodziła w szpitalu w Miami zdrowe dziecko, co jest pierwszym przypadkiem udanego porodu u pacjentki po tak wielu przeszczepach.

• Pierwszy na świecie udany przeszczep wysp trzustkowych pod śluzówkę żołądka z użyciem endoskopu przeprowadził u pacjenta polski zespół chirurgów z Katedry i Kliniki Chirurgii Ogólnej i Transplantacyjnej Szpitala Klinicznego Dzieciątka Jezus w Warszawie.

• Pierwszą w Polsce operację, polegającą na zablokowaniu obszarów mózgu odpowiedzialnych za zachowania agresywne przeprowadził u 26-letniej kobiety prof. Marek Harat w Klinice Neurochirurgii 10 Wojskowego Szpitala Klinicznego Bydgoszczy.

KWIECIEŃ

• Seung-Schik Yoo z Harvard Medical School w Bostonie wraz kolegami stworzył system, który pozwala połączyć ludzki mózg ze szczurzym za pośrednictwem komputera - bez potrzeby instalowania implantów w mózgu człowieka czy szczura.

• W Katowicach po raz pierwszy w Polsce przeprowadzono przeszczep komórek macierzystych szpiku kostnego u 80-letniego mężczyzny – poinformowała PAP prof. Sławomira Kyrcz-Krzemień. To najstarszy w naszym kraju pacjent, u którego dotąd wykonano taki zabieg.

• Amerykańscy chirurdzy po raz pierwszy wszczepili sztuczną tchawicę 2,5–letniemu dziecku. Wcześniej kilka podobnych operacji przeprowadzano jedynie u dorosłych.

MAJ

• Międzynarodowy zespół naukowców sklonował metodą Dolly ludzkie zarodki, z których po raz pierwszy można pozyskać komórki macierzyste. Otwiera to nowe możliwości hodowli tkanek i narządów, ale budzi również ogromne kontrowersje etyczne.

• Pionierski zabieg rekonstrukcji górnego odcinka przewodu pokarmowego z wykorzystaniem tkanek z przedramienia wykonano w Wielkopolskim Centrum Onkologii w Poznaniu we współpracy z włoskimi chirurgami. Była to pierwsza tego rodzaju operacja w Polsce.

• Pierwszy w Polsce złożony przeszczep twarzy przeprowadził zespół pod kierownictwem prof. Adama Maciejewskiego w Centrum Onkologii w Gliwicach. Biorcą był 33-letni mężczyzna – ofiara wypadku w pracy. Gliwicki przeszczep twarzy był pierwszym na świecie zabiegiem tego typu ze wskazań życiowych – gdyby nie ten zabieg, życie ofiary wypadku byłoby zagrożone.

CZERWIEC

• Brytyjscy naukowcy odkryli nową warstwę rogówki - powłoki pokrywającej przednią część gałki ocznej. Nowo odkryta struktura ma zaledwie 15 mikrometrów grubości (cała rogówka to 550 mikrometrów) i została nazwana warstwą Duy, od nazwiska profesora Harmindera Duy, który zaobserwował jej istnienie.

• Urodziło się pierwsze dziecko poczęte nową, bezpieczniejszą metodą in vitro. Przed poczęciem matka przyjmowała naturalny hormon, kodowany przez gen KISS-1 – “kisspeptynę”, mającą pobudzić jajniki. Brytyjscy lekarze z Hammersmith Hospital oraz Imperial College w Londynie - dzięki którym chłopiec przyszedł na świat - twierdzą, że kuracja kisspeptyną mogłaby pomóc wielu innym kobietom.

LIPIEC

• Stworzona przez polskich naukowców z Uniwersytetu Medycznego w Łodzi i Uniwersytetu Jagiellońskiego eksperymentalna terapia w plasterkach dla chorych na stwardnienie rozsiane (SM) została określona w prestiżowym piśmie „JAMA Neurology”, jako “inteligentna broń”.

• Japońscy naukowcy po raz pierwszy wyhodowali w laboratorium trójwymiarowy fragment ludzkiej wątroby. Specjaliści uniwersytetu w Yokohama twierdzą, że uzyskali trójwymiarową strukturę komórek wątroby o średnicy około 5 mm. Wyhodowali je z tzw. indukowanych pluripotencjalnych komórek macierzystych. Są to komórki powstające z komórek dojrzałych, np. skóry, które można cofnąć w rozwoju do początkowego etapu, czyli komórek macierzystych, a potem przekształcić je w inne komórki organizmu.

• Pierwszą w Polsce eksperymentalną operację wszczepienia protezy serca z rodziny “Religa Heart” przeprowadzono w Instytucie Kardiologii im. Prymasa Tysiąclecia Stefana Kardynała Wyszyńskiego w Warszawie-Aninie.

• Naukowcom ze Stanów Zjednoczonych udało się zablokować nadmiarowy chromosom, którego obecność jest przyczyną zespołu Downa. Dokonano tego z pomocą genu XIST, wprowadzonego do hodowanych w laboratorium komórek macierzystych, pobranych od osoby z zespołem Downa. Droga do praktycznego wykorzystania tego rodzaju metod w leczeniu osób z zespołem Downa jest jednak daleka.

SIERPIEŃ

• Pierwszy przypadek przenoszenia się wirusa tzw. ptasiej grypy H7N9 z człowieka na człowieka stwierdzono w Chinach. 32-letnia kobieta zaraziła się wirusem od swojego ojca, opiekując się nim w szpitalu. Oboje zmarli na skutek niewydolności wielonarządowej.

• Polski program leczenia ostrych białaczek szpikowych został uznany za nowy standard ich leczenia przez National Comprehensive Cancer Network – amerykańską organizację skupiającą najwybitniejszych ekspertów onkologicznych. Oparta o polski lek metoda w porównaniu z dotychczasowym standardowym leczeniem zapewnia wyższy odsetek całkowitych remisji i aż o 12 proc. zwiększa odsetek wyleczonych. W grupie wysokiego ryzyka, osób w wieku 50-60 lat, ten odsetek wynosi nawet 22 proc.

• Poznańscy chirurdzy pod kierunkiem prof. Witolda Szyftera przeprowadzili unikatową na świecie operację rekonstrukcji krtani przy użyciu okostnej pobranej z uda pacjenta wraz fragmentem kości. Pomagali im w tym specjaliści austriaccy.

WRZESIEŃ

• Implant będący “okienkiem” do mózgu opracowali naukowcy z University of California w Riverside. Wykonany został z przezroczystej itrowo-cyrkonowej odmiany ceramiki stosowanej do wytwarzania protez stawu biodrowego czy koron dentystycznych. Oprócz obserwacji tkanki mózgowej wynalazek może pozwolić na leczenie niektórych chorób neurologicznych przy użyciu lasera.

PAŹDZIERNIK

• Oficjalnie ogłoszono, że w grudniu 2012 roku trzydziestoletnia Japonka urodziła w Tokio syna po zabiegu usunięcia jajników, które w laboratorium poddano „rewitalizacji”, a potem ponownie wszczepiono do jej organizmu.

LISTOPAD

• Belgijscy chirurdzy opisali nieznane wcześniej więzadło w ludzkim stawie kolanowym. Zdaniem prof. Johana Bellemansa oraz dr. Claesa, “nowe” więzadło – nazwane więzadłem przedniobocznym (ALL) ma duże znaczenie w przypadku typowych urazów kolana. Biegnie ono od zewnętrznej strony kości udowej do kości piszczelowej. Stabilizuje staw na przykład przy zmianie kierunku ruchu.

GRUDZIEŃ

• Drugi w Polsce całkowity przeszczep twarzy przeprowadził zespół lekarzy pod kierownictwem prof. Adama Maciejewskiego w Centrum Onkologii - Instytucie im. Marii Skłodowskiej-Curie w Gliwicach. Tym razem pacjentką była 26-letnia kobieta, a przeszczep był planowany. To druga osoba w Polsce, której przeszczepiono twarz, 27. na świecie. Jest też trzecią osobą na świecie, która przeszła przeszczep twarzy z powodu nerwiakowłókniakowatości.