Polska podpisała pierwsze kontrakty z ESA

W zeszłym tygodniu w Ministerstwie Gospodarki miało miejsce uroczyste podpisanie pierwszych umów z polskimi wykonawcami dla Europejskiej Agencji Kosmicznej w ramach “Polish Industry Incentive Scheme”.

Polska jest członkiem ESA z roczną składką około 30 mln euro rocznie. Fot. fdecomite (CC BY 2.0).

Najważniejszym elementem członkostwa w ESA jest możliwość ubiegania się przez podmioty z krajów członkowskich (przede wszystkim firmy, instytucje naukowo-badawcze czy uczelnie) o projekty, na które Agencja ogłasza przetargi. Dotyczą one bardzo szerokiej tematyki, np. przeprowadzania tzw. badań podstawowych, opracowywania i rozwoju technologii o różnym stopniu zaawansowania (od koncepcji, przez symulacje, aż po budowę demonstratorów), czy dostarczanie konkretnych elementów dla danych misji.

ESA wprawdzie nie tworzy samodzielnie misji kosmicznych - w większości przypadków jej rola ogranicza się do wyboru i akceptacji misji spośród szeregu propozycji, zdefiniowania wymagań, zabezpieczenia finansowania, monitorowania postępów oraz odbioru “tego, co zamówiła”. Sama zaś realizacja misji - jej większych lub mniejszych części - jest zlecana podmiotom komercyjnym, do których należą duże europejskie firmy (takie jak Astrium, Thales Alenia Space) oraz licznym firmom z sektora małych i średnich przedsiębiorstw, w tym również takich, które zatrudniają zaledwie kilka osób.

Polska jest członkiem ESA z roczną składką około 30 mln euro rocznie. Składka każdego kraju członkowskiego składa się dwóch elementów - składki podstawowej (uzależnionej od wielkości PKB) i składki na tzw. programy opcjonalne, której wartość zależy od decyzji danego kraju (w przypadku Polski - ok. 25% składki podstawowej).

Około 90% składki członkowskiej do ESA państwo członkowskie może uzyskać z powrotem w formie kontraktów. Ze względu na specyficzną dyscyplinę, jaką jest sektor kosmiczny, każde nowe państwo przez pierwsze pięć lat członkostwa obowiązuje tzw. okres przejściowy. W tym czasie podmioty z danego kraju mogą zdobyć doświadczenie i nauczyć się jak wygląda współpraca z Agencją. Okres przejściowy wiąże się przede wszystkim z wyodrębnieniem specjalnej puli (w przypadku Polski o wartości 45% składki podstawowej), w ramach której wyłącznie polskie podmioty mogą zgłaszać propozycje własnych projektów do ESA.

Właśnie ta specjalna pula nazywa się “Polish Industry Incentive Scheme” - potocznie Task Force. Od momentu przystąpienia do Agencji tzw. polskie środowisko kosmiczne oraz organy ESA odpowiedzialne za współpracę z Polską tej puli poświęcały najwięcej uwagi. Dlaczego? Wyniki pierwszego Task Force są najbardziej mierzalnym sposobem określenia zdolności polskiej nauki i biznesu do realizacji projektów kosmicznych. Pokazują, czy nasza składka do ESA jest adekwatna do możliwości polskiego “środowiska kosmicznego”. Dzisiejsze oficjalne wyniki i dokładne liczby pokazują, że możliwości, które mamy, są duże. Liczbom wtórują mniej lub bardziej oficjalne głosy przedstawicieli ESA na temat wysokiej aktywności i dobrej organizacji polskich podmiotów - szczególnie przedsiębiorstw.

W ramach pierwszego “Polish Industry Incentive Scheme” złożone zostały 73 projekty na łączną kwotę ponad 17 mln euro. 54 wnioski (82% całości) złożyły przedsiębiorstwa (na kwotę 14 mln euro), a 19 (ponad 3 mln euro) instytucje naukowo-badawcze. Zaakceptowanych zostało 31 wniosków (5,3 mln euro).

Warto zwrócić uwagę na aktywność i wysoki wskaźnik sukcesu wśród przedsiębiorstw (zaakceptowany został co drugi wniosek). Jest to bardzo pozytywne zaskoczenie, ponieważ dotychczasowe polskie doświadczenia i kompetencje związane z realizacją projektów dla sektora kosmicznego zlokalizowane były głównie w instytucjach naukowo-badawczych. To właśnie te jednostki przez lata prowadziły aktywność w tym sektorze.

Od 2007 roku pojawiły się nowe środki na projekty kosmiczne - w ramach programu PECS (Plan for European Cooperating States), związane z rozpoczęciem przez Polskę współpracy z Europejską Agencją Kosmiczną. W PECS liczba aktywnych przedsiębiorstw zaczęła rosnąć - prawie połowa projektów była koordynowana przez firmy. W latach 2007-2012 zaakceptowano 45 projektów na kwotę około 11,5 mln euro.

Umowę na realizację pierwszych 8 projektów podpisało na razie 7 podmiotów; pozostałe 23 projekty są w trakcie negocjacji z ESA, umowy będą podpisywane w kolejnych tygodniach.

Umowy podpisały:

• Adaptronica, firma typu spin-out, powstała w 2008 roku, wywodząca się z Instytutu Podstawowych Problemów Techniki PAN. Zajmuje się prowadzeniem badań oraz dostarcza produkty w zakresie tzw. technologii inteligentnych. Podpisany kontrakt z ESA: “Shock dampers for an application on scientific spacecraft”.

• Astronika, kolejna firma typu spin-out, powstała w 2013 roku, wywodzi się z Centrum Badań Kosmicznych PAN. Specjalizacja – projektowanie i budowa mechanizmów i struktur kosmicznych. Jako jedyna podpisała dziś dwa kontrakty: “Tubular antenna system for satellite applications” oraz “Series of HDR actuators based on thermal cutting”.

• Instytut Odlewnictwa w Krakowie, jeden z najbardziej aktywnych instytutów naukowych w Polsce. Kontrakt “New generation light-weight materials for advanced space applications”.

• Firma ITTI, działająca w branży teleinformatycznej, posiadająca duże doświadczenie w realizacji zleceń dla Europejskiej Agencji Obrony (ESA) oraz NATO. Kontrakt “SPACEMAN – A SpaceWire Network Management tool”.

• Firma PikTime, uznawana za światowego lidera w zakresie systemów porównań wskazań zegarów atomowych na duże odległości. Dotychczas brała udział m.in. w budowie głównej stacji naziemnej dla europejskiego systemu nawigacji satelitarnej Galileo. Kontrakt “Study on demand for precise and legal time services distributed via the Galileo system including development of research methodology”.

• Sener, spółka-córka prywatnej firmy inżynierskiej Sener SIS. Kontrakt “Preparatory activities to support competiveness in quality procedures for ESA programs, with special emphasis on EUCLID and METOP-SG related projects”.

• Uniwersystet Warmińsko-Mazurski, od lat aktywny w różnych dziedzinach sektora kosmicznego. Kontrakt „New generation light-weight materials for advanced space applications”.

Kolejna edycja “Polish Industry Incentive Scheme” planowana jest na początek przyszłego roku.

Więcej: Ministerstwo Gospodarki